Parshwadhwoni – Resham Birahi

कविता, निबन्ध र उपन्यास लेखनमा रेशम विरहीको धेरै अर्थमा धावापूर्ण
निरन्तरता छ । वास्तवमा एउटै विधामा आक्रान्त बनिरहने दोयम लेखक लाग्दैनन् रेशम विरही । रेशम विरहीमा अभिव्यक्तिको अत्यधिक छटपटी देखिन्छ । त्यसकारण उनको लेखनले विधाहरूको स्तरीय परिभ्रमण गरिरहेको छ । यसरी हेर्दा रेशम विरही जत्ति कलात्मक र वैचारिक उचाइका कवि हुन् त्यत्तिकै प्रवाहपूर्ण समकालीन चेतका विद्रोही निबन्धकार पनि हुन् भन्ने प्रतीत हुन्छ । यी दुवै विधा अर्थात् कविता र निबन्ध लेखनको बलियो अनुभवले उनको उपन्यास लेखनलाई निकै सघाएको र बल दिएको देखिन्छ । यसको पहिलो साक्ष्य थियो उनको बहुचर्चित उपन्यास प्रेमदासको डायरी । यसको चर्चाको उचाइ र फैलावटले उनको निकै उत्साहवर्धन गरेको थियो । लाग्छ, त्यसको अर्को स्तरीय परिणाम हो पार्श्वध्वनि ।
रेशम विरही नेपाली भूगोल, समाज, राजनीति, पत्रकारिता र साहित्यमा निकै लामो जीवन भोगिसकेका साहित्यकार हुन् । उनको लेखनमा ती सब क्षेत्रहरूको अनुभवको प्रचुर प्रासङ्गिक उपयोग र ओज देखिन्छ । लेखन अनुभव, दृष्टि र अध्ययनको कलात्मक चेतको उपज त हो नै । आफ्नो समाज, देश र राजनीतिप्रति प्रतिबद्ध एउटा इमानदार लेखक आफ्नो दृष्टि र अनुभवबाट विमुख भएर लेख्दैन नै । यसकारण रेशम विरहीको लेखनमा ढाँट र स्वाँग बिलकुल छैन । उनलाई पढ्दै गर्दा उनको मथिङ्गलमा जीवन भोगाइ र वैचारिक असन्तुष्टिको ताप प्रशस्त गुम्सिएको महसुस हुन्छ । हिउँदको सौम्य अन्तर्वेगको नारायणी स्वाभाविक, सहज र रुचिकर गतिको शैलीमा बगेको यस उपन्यासमा उनका ती सब अनुभव र असन्तुष्टिको ताप रूपक, बिम्ब र खरो यथार्थको कथानक स्वरूपमा सर्लक्क उत्रिएको देखिन्छ । विशेष गरी सुन्दर महानदी नारायणी क्षेत्रको प्रकृति र यसको मध्यभूमि चितवन र यस वरपरको मोफसलको भूगोल र समाजलाई केन्द्रमा राखेर लेखिएको यो आख्यान पढेपछि भन्न कर लाग्छ इतिहास, समाज, राजनीति र औपन्यासिक कलाबोधको रोचक उपज हो पार्श्वध्वनि । राजनीति, इतिहास र सचेत प्रेम सम्बन्ध विषयक प्रयोगपरक यो आख्यान नेपाली उपन्यास लेखनको साहित्यिक परम्परामा खास स्थान पाउन अत्यन्त अभिलाषी छ ।